‘If you want to be understood … Listen’

Babel sleepte in 2007 de Oscar voor Beste Buitenlandse Film in de wacht. Terecht. Het is een film die aan de ribben blijft kleven. Regisseur Iñárittu kon – na zijn quasi-cultfilms Amores Perros en 21 Grams – voor Babel rekenen op de absolute wereldtop met acteurs als Brad Pitt (Richard) en Cate Blanchet (Susan).

Net als in vele van zijn andere films, lopen ook in Babel verschillende verhaallijnen kris kras door elkaar. We volgen een Amerikaans koppel op reis – of op de vlucht? – in Marokko. De Mexicaanse nanny van hun twee kinderen in de VS. Een herdersgezin in de Marokkaanse woestijn. En een doof tienermeisje in de grootstad Tokio.

De film begint waar hij eindigt, op het enige punt waar alle verhaallijnen elkaar raken. Letterlijk. Twee Marokkaanse jongens, broers, schieten tijdens een herderstocht lukraak op een voorbijrijdende bus. Susan krijgt hun kogel in haar schouder. Vanaf dan ontspint zich een dagenlange race tegen de klok om het bloeden van de schotwond te stelpen en te verzorgen, in afwachting van de komst van een ambulance.

Het geweer blijkt afkomstig van de Japanse vader van het dove tienermeisje uit Tokio. Hij bracht ooit een jacht-vakantie door in Marokko en schonk het geweer aan de herder, uit oprechte vriendschap. Hier toont zich voor het eerst de (Babylonische) verwarring die de verhaallijnen van deze film aaneen rijgt. Een wapen uit vriendschap geschonken, luidt ongewild een drama in voor gezinnen over heel de wereld, van Tokio tot in deVS.

Vandaar ook de titel van de film: Babel. God verwardde de taal van de mensen om te verhinderen dat ze een toren zouden bouwen die ‘reikte tot in de hemel’. In het Hebreeuws betekent ‘balal’: verwarren. De gevolgen van spraakverwarring uiten zich bijvoorbeeld in het uitblijven van redding voor Susan omwille van politiek en diplomatiek gehakketak over de benaming van het incident: een ‘terroristische aanslag’ of veeleer ‘banditisme’.

Taal verdeelt ons. En toch zijn we met handen en voeten, met verstand en gemoed, aan woorden gebonden. Het geweer staat dan ook symbool voor de kracht van het woord. Taal is een bijzonder krachtig instrument. Zoals vogels vleugels hebben, heeft de mens de taal. Heel ons denken zit vastgeklonken aan de mogelijkheden van de taal. Woorden zijn immers ‘de kleren van onze gedachten’.

Een geweer, een woord, is op zich nooit goed of kwaad. Enkel de schutter kan goed of kwaad zijn. Maar Iñárittu wil in Babel vooral wijzen op het feit dat er zelfs geen kwaad opzet in het spel moet zijn om een incident te doen escaleren, van ‘kwaad tot erger’. Alle films van Iñárittu staan trouwens bol van tragiek. Zoals we ook in deze filmrubriek al eerder schreven, film is de moderne versie van theater. En de oervorm van theater is de tragedie. ‘Tragedy is universal’ is dan ook een van de baselines van Babel.

Een ander baseline is ‘If you want to be understood … Listen’. Als taal ons verdeelt, misschien moeten we dan maar wat vaker zwijgen. En luisteren. En toch, zo eenvoudig is het niet. Richard zegt tegen Susan dat ze naar Marokko zijn gekomen ‘om te vergeten en alleen te zijn’. Richard en Susan hebben een kind verloren. Wiegendood. Het is overduidelijk dat hun relatie aan het stuklopen is op de ijzige stilte die hierna tussen hen ontstond. Onuitgesproken verwijten klinken oorverdovend uit elke scène. Iñárittu toont hier opnieuw zijn supertalent. Een film moet in de eerste plaats tonen, niet zeggen. Daar zijn boeken voor. Of zoals de Zuidafrikaanse auteur Coetzee het formuleerde: schrijvers (niet regisseurs) zijn de ‘secretaresses van het onzichtbare. Zij geven een stem aan wat in de lucht hangt’.

En toch, zolang de personages blijven zwijgen, blijft de moeilijke relatie waar ze zich in bevinden ‘in de lucht hangen’. En verder verrotten. Blijkbaar zijn woorden toch nodig of minstens nuttig. Woorden die hen in staat stellen vat te krijgen op wat in hen leeft en woelt. Woorden die een brug slaan tussen voelen en denken. De kloof tussen denken en voelen is smal, maar diep. De bruggetjes zijn schaar en wankel. In de verschillende verhaallijnen zijn de personages elk op zoek naar hun eigen wankel bruggetje.

Of juister, ze zoeken naar hun manier om om te gaan met de waarheid. Omgaan met de waarheid vraagt immers moed. En om de waarheid uit iemand te knijpen, moet je hem of haar in een extreme situatie brengen. De leeuw toont immers zijn ware aard pas wanneer je aan zijn staart trekt. Op het ogenblik dat het er erg benard uit ziet voor Susan, zegt Richard onverwacht ‘Toen Sammy stierf, sloeg ik op de vlucht. Ik was bang. Mijn schuld …’ De crisis waar ze samen door moeten, doet hen opnieuw beseffen hoezeer ze elkaar nodig hebben. Dan is geen plaats meer voor al te veel eigenwaarde of trots. Alleen nog voor eerlijkheid. In drie korte zinnen wordt de splinter – of kogel – uit hun relatie verwijderd.

Ook pas wanneer de dove Japanse tiener in een opwelling alles op papier zet, alles ‘van zich af’ schrijft, hervindt ze haar persoonlijk evenwicht, en komt de scheefgroeiende relatie met haar vader terug op het rechte pad.

Door wat binnen in hen leeft in woorden te gieten, zijn de personages in staat hetgeen hen overkomen is, een plaats te geven in hun leven. Zo vinden ze rust. En daar zijn geen kunstige woordensmeden voor nodig. In eenvoudige woorden schuilt de grootste emotionele diepgang. Vooral in films.

Meer nog, er is maar één taal die de mens werkelijk begrijpt. Dat zijn geen grote woorden of principes, maar dat is het vertellen van een verhaal. De meest aangrijpende scène is ongetwijfeld het ogenblik waarop Richard vanuit het ziekenhuis naar zijn zoon in de VS belt. Terwijl zijn zoon rustig het relaas van zijn dag op school doet, houdt Richard zijn hand op de hoorn en laat zijn emoties even de vrije loop.

Twee uur langsurft Babel langsheen het subtiele evenwicht tussen taal en beeld. Een must.

Print Print

Geef een reactie




No comments yet.

About

Over deze Blog

We mogen hierbij niet enkel naar de dingen kijken zoals ze zijn en ons afvragen: waarom? Het is hoog tijd om nieuwe ideeen te lanceren en ons af te vragen: waarom niet?

Peter’s Twitter
 
RSS