I’m not lost anymore, I stopped looking (John Locke)

Waarom laat Lost zijn kijkers niet los? Waarom weigeren de makers hardnekkig een tip van de sluier op te lichten? En waarom zullen ze dat ook in volgende series nooit doen? Het geheim zit hem in de verschillende lagen die in het verhaal vervlecht zitten: van ‘babes and beach’ tot puur mysterie. Ik tracht alvast een paar schillen van deze ui te pellen, op zoek naar de kern. Hoe komt het dat Lost aan de ogen prikt en sommigen zelfs een traan kost? Hoe werd Lost een ware cult-serie?

Born to run

Op een godverlaten eiland, vergeten door de buitenwereld, losgerukt van de beschaving, wachten de overlevenden van een vliegtuigcrash hoopvol op redding van buitenaf. Velen waren voor de vliegtuigcrash op een punt in hun leven waar ze zich verloren waanden. Meer zelfs, ze waren op de vlucht, Kate in het bijzonder. De aflevering waarin haar verleden wordt uitgespit, heet dan ook born to run. Allen zijn ze op de vlucht, tot hun vlucht letterlijk en figuurlijk crasht.

We should all be able to start over

De vliegtuigcrash wist hun verleden en stelt zo hun persoonlijk geheim veilig. Het eiland zelf doet er een schep bovenop: het geneest een terminaal zieke en laat de lamme Locke terug lopen. Allen zijn heel even net zo onbeschreven als het sneeuwwitte strand waarop ze gecrasht zijn. Een unieke kans om zichzelf her uit te vinden, dient zich aan. De titel van de derde aflevering is daarom Tabula Rasa: schone lei. Jack drukt het als volgt uit: Three days ago we all died. We should all be able to start over.

Op deze manier wordt gevangenschap eigenlijk een bevrijding. Locke zegt al snel: Don’t tell me what I can’t do! Nu hij terug kan lopen, denkt dat hij alles aankan. Rousseau – al 16 jaar op het eiland – heeft het echter nog steeds niet begrepen: You’ve only got three choices: run, hide… or die. Hier behelst Lost ook een beetje een maatschappijkritiek It’s only after we’ve lost everything, that we’re free to do anything (Fight Club). We moeten de beschaafde wereld met al haar comfort loslaten om terug vrij te worden. Is dit niet wat velen van hen reeds van in het begin voelen: de redding komt niet van de buitenwereld, maar van binnenland, van het eiland zelf?

Back home, I’m worth a hundred and sixty-four million dollars

Lost is enkel in een eerste laag wat maatschappijkritisch. Wie verder schilt, ziet dat het eiland symbool staat voor wat ‘binnenin’ gebeurt, voor de menselijke natuur. De crash heeft eenieders reis daarbuiten – doorheen ruimte en tijd – afgebroken en het eiland heeft die omgezet in een reis naar binnen. Het eiland is een beeld, een metafoor voor onze binnenkant, de emotionele jungle in elk van ons. Zo zegt Hurley: Back home, I’m worth a hundred and sixty-four million dollars. Op het eiland staan cijfers van een lottobiljet niet langer gelijk aan geld, maar wel aan het ‘lot’. Het eiland is ons onderbewustzijn, daar waar onze diepste angsten gillend, brullend en ongrijpbaar loslopen. Er is geen moeilijker opdracht voor de moderne mens dan stil te staan en de reis naar binnen aan te vatten, zonder geld, zonder hulp van buitenaf. Hurley heeft het begrepen: … that thing in the woods? Maybe it’s a monster. Maybe it’s a… pissed off giraffe, I don’t know. The fact that no one is even looking for it? Yeah, that’s weird. Het eiland maakt het onmogelijk nog te vluchten. Het maakt de confrontatie met zichzelf onvermijdelijk: chassez le naturel et il revient au galop.

Struggle is nature’s way of strengthening it

Maar er is meer nodig dan een schone lei om deze mensen de weg naar zichzelf te wijzen. John Locke geeft een deel van het antwoord door aan rockster Charlie uit te leggen hoe hij best afkickt van zijn drugsverleden. Locke wijst naar een larve in haar cocon: It’s digging it’s way through the thick hide of the cocoon. Now, I could help it – take my knife, gently widen the opening, and the moth would be free – but it would be too weak to survive. Struggle is nature’s way of strengthening it. Daarom is het eiland geen ‘aloha beach’.

Daarom komt er geen hulp van buitenaf. De overlevenden zijn op zichzelf aangewezen. Het eiland is een spiegel waarin ze hun diepste angsten recht in de ogen kijken. En toch zegt Locke: But I’ve looked into the eye of this island, and what I saw… was beautiful.

De overlevingsstrijd op het eiland is de beitel die onze persoonlijkheid uitkerft in de boomstronk van ons karakter. You don’t know yourself, until you’ve been in a fight (Fight Club). Een bloem bloeit nergens beter als temidden een berg mest.

Maar hoe vul je die nieuwe vrijheid? Enkel door je als een larve een weg uit de cocon te vechten? Eigenlijk zijn alle overlevenden op het eiland niet zozeer op de vlucht, maar vooral op zoek. Op zoek naar zichzelf. Sawyer zegt zelfs: I became the man I was hunting.

Michelangelo …

Maar hoe vind je jezelf terug? Jack is een vechter en hij beseft al snel dat er geen redding van buitenaf te verwachten valt. En toch vindt hij geen rust. Waarom?

Sawyer: You’re just not looking at the big picture, Doc. You’re still back in civilization.

Jack: Yeah? And where are you?

Sawyer: Me? I’m in the wild.

Jack is wetenschapper, een chirurg. Hij is bezig met de binnenkant van de mens, maar niet met wat zich ‘van binnen’ afspeelt. Jack wil anderen helpen, maar wil eigenlijk vooral de boel controleren. Hij probeert van het eiland een copie te maken van de beschaafde wereld. En net daarom laat hij zijn verleden niet los. Hij doet op het eiland net datgene wat zijn vader hem in de wereld daarbuiten verweet: You don’t wanna try and save everyone. Because when you fail… you just don’t have what it takes.

Net omdat Jack alles wil controleren, draaft hij maar door. Daarom komt Locke met zijn verhaal over Michelangelo op de proppen: Michelangelo zat dagen woordenloos te staren naar een beeldhouwende kunstenaar. Waneer die vroeg wat hij daar deed, zei hij dat hij aan het werken was. Twee maand later was David een feit.

… of toch Crusoë? Man of science, man of faith

Jack beseft niet dat het er in het leven niet op aan komt geen tijd te verliezen, maar wel in de roos te schieten. Vandaar de uitspraak van Jack: We don’t have time to sort out everybody’s God. Jack en Locke zijn elkaars tegenpool.

Locke: I think that’s why you and I don’t see eye-to-eye sometimes Jack, because you’re a man of science.

Jack: Yeah…and what does that make you?

Locke: Me? Well, I’m a man of faith.

Dat is ook de titel van de eerste aflevering van de tweede reeks: Man of science, man of faith. Jack is de Robinson Crusoë van dit eiland. Hij probeert het eiland naar zijn hand te zetten, naar zijn ‘beeld en gelijkenis’. Wetenschap en beschaving, begrijpen en beheersen zijn geen doel op zich. Locke werpt hem dan ook voor de voeten dat A leader can’t lead until he knows where he’s going. Hurley leert Jack dat ook het schijnbaar nutteloze, nut heeft. Hurley investeert tijd in het maken van een (nutteloos) golf terrein: Dude… listen. Our lives suck! Everyone’s nerves are stretched to the max! We’re lost on an island, running from boars and monsters! Iedereen had nood aan een spelletje golf en niet aan redding van buitenaf of van Jack. Jack kan niet om met het irrationele. Vandaar ook zijn onmacht om zijn gevoelens voor Kate uit te drukken: Le coeur a ses raisons que la raison ne connaît pas. Locke probeert niet te controleren, hij is een man van faith, geloof. Hij aanvaardt zonder te begrijpen, Jack nooit.

He wasn’t on the plane

Maar daarmee weten we nog altijd niet wat dan wel het einddoel is, wat de personages wél moeten doen om zichzelf te vinden. Het antwoord schuilt in de titel van de tiende aflevering: Raised By Another. De titel verwijst niet naar Walt die door the others wordt ontvoerd en opgevoed (raised), maar wel naar de volgende passage:

The names of everyone who survived, all 46 of us. One of them — Jack! One of them isn’t in the manifest. He wasn’t on the plane. (Hurley)

Wordt de vraag naar wie ze zelf zijn, opgeworpen (raised) door the others, of meer algemeen: door de ander? De personages zijn zelf een eiland, zonder brug naar anderen. En zo wordt de reis naar binnen, op zoek naar onszelf, opnieuw een reis naar buiten, langsheen de ander.

Sayid (bij de begrafenis van Boone): I didn’t know Boone very well, and for that I am sorry. On our sixth day here a woman named Joanna died. She drowned. And Boone was the first one into the water. I didn’t know him, but I remember his courage. And I know he will be missed.

Sayid beschrijft Boone op basis van wat hij voor anderen gedaan heeft, op basis van zijn moed. Wij zijn niet meer of minder dan wat we betekenen voor anderen.

Let me go, Jack

Een andere passage uit deze aflevering luidt als volgt:

Boone (op zijn sterfbed): I know you made a promise. I’m letting you off the hook. Let me go, Jack.

Jack: I’m sorry.

Boone: Don’t be.

Boone vraagt Jack hem los te laten. Hij moet zich niet schuldig voelen omdat hij Boone niet kan fixen. Iets niet kunnen controleren, is daarom niet slecht, integendeel. Jack wil altijd zelf de anderen helpen. Jack is eigenlijk een egoïst. Jack moet ophouden iedereen bij het handje te nemen. Vandaar Boone’s vraag: Let me go, Jack. Een leider mag geen paternalist zijn, maar moet weten wanneer hij moet loslaten. Enkel door vallen en opstaan leert iemand zichzelf echt kennen. Niemand is gelijk. Ieder van hen is uniek: dat moeten ze zelf ontdekken, maar vooral zelf worden.

Charlie zet het verschil tussen Jack en Locke extra in de verf: Trust him? No offense, mate, but if there was one person on this island that I would put my absolute faith in to save us all, it would be John Locke. Locke is het symbool van loslaten, aanvaarden en elkaar vertrouwen. De overlevenden van de crash leren op het eiland dat ze meer te winnen hebben door in elkaar te geloven – ook al kennen ze elkaar niet – dan door elkaar te willen controleren, wantrouwen. Het eiland vraagt de overlevenden de moed te tonen datgene te veranderen wat ze kunnen veranderen, maar eist ook de bescheidenheid datgene te aanvaarden wat niet veranderd worden (ook de wijsheid om het verschil te maken tussen beide?)

I’m sorry

Maar de allerlaatste woorden uit de bovenstaande passage waarbij Boone afscheid neemt van Jack zijn minstens even belangrijk: I’m sorry. Jack excuseert zich omdat hij Boone niet kan redden. Hij moet dus iets fout gedaan hebben. En dat brengt ons naar een ander thema van Lost: de schuldvraag. Wat is goed en wat is slecht? In de echte wereld waren ze allen veroordeelden voor het gerecht of door het lot. Allen worstelden met schuld en schaamte. Net daarom sloegen ze op de vlucht. Boone vraagt Jack dat schuldgevoel van zich af te werpen. Hij vraagt Jack zich te ontdoen van een overdreven verantwoordelijkheidsgevoel. Het is immers net Jack’s verantwoordelijkheidsgevoel dat hem verhindert om los te laten. Nochtans is loslaten een voorwaarde om elkaar te vertrouwen. Daarom wist het eiland schuld en boete, goed en slecht uit. Niet toevallig heet de aflevering waarin deze passage voorkomt, genaamd The Greater Good.

We are the good guys

Op het einde van de tweede reeks antwoordt de leider van the others op de vraag wie zij zijn: we are the goods guys. Zullen de overlevenden van de crash pas zichzelf vinden (en enige rust) wanneer ze zich overgeven aan the others? Is dat de weg naar onszelf: totale overgave aan de ander? Zo maakt de redding door de beschaving plaats voor redding door geloof in de ander.

En toch durven de personages zich niet helemaal over te geven aan het eiland. Zo blijven ze koppig aan het enige brokje beschaving the hatch (uitbroeden) vasthouden door op gezette tijdstippen (symbool voor de tijd) een code (cijfers en wetenschap) in te drukken. Achter de cijfers schuilen immers onherkenbare tekens. Het mysterie boezemt nog steeds angst in. Het mysterie is oncontroleerbaar en vraagt overgave en geloof. Maar het grootste mysterie, de ander (the others), wekt nog de meeste angst op. Tegelijkertijd is dit de belangrijkste reden waarom men elkaar ook binnen de eigen groep blijft wantrouwen: is Michael wel nog te vertrouwen nu zijn zoon bij the others zit?

This is my destiny!

Locke geeft de indruk de eerste te zijn die het begrijpt. Hij aanvaardt zijn lot. This is my destiny! roept hij.Locke geeft weliswaar de indruk te beseffen dat ze een bepaalde richting uitgaan, maar zonder zelf te weten welke richting.

Hurley mag dan nog zo hard roepen als hij wil: Well, guess what? Now — I want some friggin’ answers! Lost zal ook in de volgende episodes geen antwoord geven op de mysteries die het oproept. We moeten leren het eiland en de personages met hun geheim en mysteries te aanvaarden. Net daarom zijn ze immers uniek. Lost wil ons de pracht van een mysterie doen herontdekken. Misschien moeten we ophouden de waarheid te zoeken, maar veeleer aanvaarden dat de waarheid in het zoeken zelf ligt. We worden onszelf terwijl we op weg zijn … waarheen? Destiny?

I’m not lost anymore; I stopped looking (John Locke)

Print Print

Geef een reactie




No comments yet.

About

Over deze Blog

We mogen hierbij niet enkel naar de dingen kijken zoals ze zijn en ons afvragen: waarom? Het is hoog tijd om nieuwe ideeen te lanceren en ons af te vragen: waarom niet?

Peter’s Twitter
 
RSS