‘Het zijn niet wij die de goden benijden, maar de goden die ons benijden, net omdat we sterfelijk zijn.’

In de commentaren werd Troy afgedaan als een uitstekende spektakelfilm, maar zonder enige voeling met het oorspronkelijke verhaal, de Ilias van Homeros. Geheel terecht. Legers die op elkaar inbeuken op het strand van de Zwarte zee, fantastische natuurbeelden, lyrische muziek, … Maar ook geheel onterecht.

Hoewel de regisseur – Wolfgang Petersen – zich niet in het minst aan de teksten van Homeros heeft gehouden, blijkt uit elke zin dat hij de rode draden doorheen één van de eerste stukken van de wereldliteratuur perfect aanvoelt. Hij heeft een Troy gemaakt waar Homeros zich in zijn graf zeker mee zou kunnen verzoenen. Haast elke zinsnede brengt de herinnering aan de lessen in de humaniora terug: poësis én retorica. Zo maakt men kwistig gebruik van de favoriete Griekse stijlfiguur, de ‘oxymoron’: het tegenover elkaar plaatsen van tegengestelden. Achilles wordt beschreven als ‘geboren om te doden’. En zegt Hectoor tegen Agamemnoon ‘50.000 Grieken zijn hier verzameld voor de hebzucht van één man’.

Het meest gekende thema uit de Ilias is het streven van de mens naar roem. Onsterfelijke roem. ‘Immortality is yours, take it’, zo motiveert Achilles (Brad Pitt) zijn troepen, de Myriamiden, net voor ze de kust van Troje bestormen. Achilles vecht niet voor Griekeland, hij vecht enkel voor zijn eigen glorie: ‘onze daden zullen bepalen of onze namen doorheen de eeuwen zullen echoën’.

De mens lijdt echter aan ‘hybris’, hoogmoed. De Griekse goden hebben een hekel aan elke mens die op hun hoogte meent te kunnen komen. Wie boven met kop en schouders boven de middenmoot uitsteekt, wordt door de Goden genadeloos een kopje kleiner gemaakt. ‘Soms zegenen de Goden je ’s ochtends, en vervloeken je ‘s avonds’. De helden van de Ilias vechten onder het motto: ‘ça passe, ou ça casse’. Helden zoeken de uitersten van het leven op. Maar ze kunnen er ook aan de verkeerde kant af vallen. Tragiek op zijn scherpst.

De goden interveniëren echter nooit rechtstreeks in het verhaal. Ze verschijnen enkel ten tonele om meer reliëf te geven aan de tragiek die reeds in de menselijke natuur zelf schuilt. Wie al te eerzuchtig een put graaft voor een ander …

Tragiek betekent: door het goede (roem) te doen, bewerkstellig je onvermijdelijk ook het slechte (je eigen ondergang). Tragiek vormt ook het hart, het kernthema van Troy. Vooraleer Achilles mee inscheept naar Troje fluistert zijn moeder hem toe: ‘je zal onsterfelijke roem verwerven, maar ook nooit terugkeren.’

Het is net dat tragische element in de menselijke natuur dat er voor zorgt dat helden nooit uitgroeien tot onfeilbare supermannen. Tragiek behelst roem én sterfelijkheid. Net dankzij de tragiek blijft de held steeds kwetsbaar en dus ook echt menselijk.

De Iliadische helden worden nooit als boven-menselijk afgeschilderd, wel als super-menselijk. Achilles is weliswaar een ultieme oorlogsheld, maar toch nog altijd ‘van vlees en bloed’, gedreven door menselijke emoties. Achilles huilt wanneer zijn neef, Patroclus, sterft op het slagveld. En nadat hij het lijk van Hectoor aan een touw achter zijn paardenkar rond de muren van Troje had gesleurd, geeft hij het toch terug op vraag van Hectoor’s vader Priamos: ‘Ik hield van mijn zoon van het ogenblik dat hij zijn ogen opende, tot het ogenblik dat jij ze sloot’.

En bovenal heeft zelfs de superheld Achilles zijn zwakke plek. Een pijl door zijn pees maakt ook aan zijn leven een einde. De dood is het meest menselijke aan de mens, hoe paradoxaal ook. Een paradox wijst niet op een tegenstelling, maar wel op een schijnbare tegenstelling. In de film legt Achilles dit aan zijn minnares Briseis uit als volgt: ‘het zijn niet wij die de Goden benijden, maar de Goden die ons benijden, net omdat we sterfelijk zijn. Als ik hier met jou lig, dan weten we dat dit maar één maal zal gebeuren, voor de Goden steekt het niet zo nauw en daardoor zijn hun emoties minder sterk, hun leven minder rijk.’

Print Print

Geef een reactie




No comments yet.

About

Over deze Blog

We mogen hierbij niet enkel naar de dingen kijken zoals ze zijn en ons afvragen: waarom? Het is hoog tijd om nieuwe ideeen te lanceren en ons af te vragen: waarom niet?

Peter’s Twitter
 
RSS