Ik geef het toe, Lord of the Rings is mijn favoriete trilogie. Twee jaar tussen de eerste en het derde deel was onverantwoord lang! Ik vraag mij echter nog steeds af waarom net dit verhaal zo’n uitzonderlijke aantrekkingskracht heeft. Vanwaar juist komt uit dit epos die ‘touch of genius’? Voor een deel vanuit het boek, natuurlijk. Toegegeven, ik heb het niet gelezen, maar Tolkien heeft wel steeds gezegd dat hij geen rode draad in zijn verhaal gelegd heeft. Hij heeft gewoon een sprookje geschreven dat blijkbaar miljoenen lezers in verschillende hype-golven met de tong tussen de tanden hebben uitgelezen. De ‘touch of genuis’ is natuurlijk ook de verdienste van de regisseur, Peter Jackson. Zonder verpinken werkte hij voor de duurste film ooit met de meest onervaren acteurs. Hij is één van de weinige regisseurs die ook in interviews weet te tonen dat hij maar al te goed weet waar hij mee bezig is. Over de zeven zwarte ruiters uit Mordor, de ‘Naz-Gül’, zegt hij dat zij de stof dienden te zijn ‘what nightmare are made of’. Met de Naz-gül heeft het kwaad echt een beeld gekregen, zij zijn de pure fysionomie van het kwade. Ik meen dat hier ook een deel van het succes van dit epos (en van elk sprookje) schuilt. In Lord of the Rings, is het verschil tussen goed en kwaad overduidelijk. De bedoeling van Tolkien is de meest elementaire gevoelenssnaren in ons te doen trillen. Daarom ook de keuze voor een extreme setting: oorlog, doden of gedood worden, de tegenstelling ten top. Zo veel mogelijk contrast om de beelden zo scherp mogelijk te schetsen: ‘From the ashes, a fire will be woken. A light from the darkness shall spring. Renewed shall be blade that was broken. The crownless again shall be king’ (wat een taal!).

Maar, tegelijkertijd waakt Tolkien erover dat het hele verhaal zo dicht mogelijk onze leefwereld ver-tolk-t. Anders vervaagt het inlevingsvermogen en ook het oorspronkelijke doel van Tolkien, het vuur van de menselijke gevoelswereld als een schuur terug in brand steken. Daarom ook dat Peter Jackson kiest voor de meest adembenemende natuurbeelden. De film speelt zich af in die wereld waar wij ons het meest van al thuisvoelen, de ongerepte natuur. Daarom ook dat hij overmatig gebruik maakt van paarden, toonbeeld van pure fysieke kracht, schoonheid, trouw. Een Franse schrijver (waarvan de naam mij ontsnapt) noemde terecht de volgende drie dingen als de mooiste ter wereld: een vrouw die walst, een schip met alle zeilen bol en een paard in volle galop: ‘Run, Shadowfax! Show me the meaning of haste’ (hoort u de stem van de Gandalf?). Indrukwekkend en toch zo dichtbij.

Maar opnieuw, het is wel een extreme natuur, werelds, maar toch ook weer niet. Een jungle vol gevaren en allesverslindend kwaad. Jakson maakt gebruik van een eeuwenoude techniek om zijn personages te schetsen,  men moet de leeuw bij de staart grijpen om zijn ware aard te leren kennen. Pas wanneer het moeilijk wordt, toont men zich van zijn echte kant, pas dan reageert iedereen op authentieke wijze. Dan pas vallen alle maskers af. Maar er is meer, gelukkige mensen zijn niet interessant. En dit is geen toeval, het is bv. pas door iemand te missen dat men werkelijk voelt wat liefde is. Het is pas door het lijden en de dood dat men voelt wat geluk en leven is. Het is pas in een onmenselijke situatie dat het mooiste in de mens werkelijk profiel krijgt. Schreef freud niet dat de zieke steeds lijdt aan het afwezige? Pas wanneer we van iets beroofd worden, begrijpen we pas wat we verloren hebben.

Het is deze lijn die duidelijk in de dialogen naar boven komt.  Zegt Eowyn niet dat zij niet bang is van fysiek leed, maar wel van een leven tussen tralies? Jackson wil ons laten voelen wat vrijheid is door die aan zijn personages te ontnemen. En hierbij kiest hij er natuurlijk voor om zijn personages de meest elementaire menselijke noden te ontnemen. Eén van de oerkrachten in de mens die in het licht wordt gezet, is de hoop. Immers, hope always dies last. Het is dan ook geen toeval de rijders van Rohan tegen Gimli zeggen ‘do not hope, it has foresaken these lands’. Nog het beste voorbeeld hiervan is de relatie tussen Arwen en Aragorn, zoon van Arathorn. Het verschil tussen Arwen en haar vader is volgens Aragorn, zoon van Arathorn, dat zij nog gelooft dat er ‘hope’ is voor Middle Earth. Wanneer ze tegen Aragorn zegt, ‘I’ll change an immortal life, for a mortal at your side’ is het zonneklaar. Ze kiest voor een wereld die volgens haar vader vol is van ‘hate, despair, pain and death’. Maar blijkbaar is net dat hetgeen het menselijke in haar doet gloeien. Niets is blijkbaar sterker dan de liefde van stervelingen. Niets is saaier dan de perfect gelukkige levenswandel van onsterfelijken.

Maar toch, Jackson en Tolkien kiezen weliswaar voor het contrast. Maar om trouw te blijven aan hun oorspronkelijke opzet, de mens in de bloemetjes zetten, dragen ze er steeds zorg voor het sprookje nooit zijn band met onze wereld verliest en waardoor het een verhaal over trollen en monsters wordt ipv over de mens. Het kwaad wordt daarom niet enkel afgebeeld als iets dat daar ver op zijn troon zit, immers ‘the all seeing eye pierches through earth, wind, fire and flesh’. Gandalf heeft het dan ook over het kwaad zelf wanneer hij tegen Pippin zegt, ‘I ride for Minas Tirith … and I won’t be going alone’. Hij heeft het over het kwaad. Maar bovenal, het kwaad is de ring zelf: piekklein. ‘It’s a strange fate that we should suffer so much fear and doubt over so small a thing …such a little thing’. Om het even wie kan ongemerkt de ring dragen, het kwaad binnenhalen, ‘you can feel it in the water, you can feel it in the air’. Tolkien en Jackson trachtten op deze manier te vermijden dat hun contrasten (om menselijke emoties op te roepen) zouden omslaan in hun tegendeel, een verwijdering van de kleine, gewone mens.

Die tweeslachtigheid tussen goed en kwaad in elke mens wordt nog het best gesymboliseerd door Gollem. Diepe sympathie van de kijker slaat zo om in pure afkeer voor deze bultrug en weer terug. Het kwaad is vlakbij, misschien ook in het goede, ‘I will not say, do not weep, for not all tears are an evil’. Maar ook de helden mogen geen superhelden zijn. Zij zijn indrukwekkend, bovennatuurlijk sterk, maar ze vechten met zwaarden en bogen, wapens afhankelijk van menselijke kracht. Sterk, maar tegelijk kwetsbaar, weer een paradox. The Fellowship haalt dan ook niet voltallig het einde, ‘fathers should not burry their sons’. En zelfs in hun midden kronkelt jaloezie. De held dus ook als een ‘bateau ivre’, een dronken schip. De mens is een vat vol tegenstijdigheden. Zelfs Frodo heeft het moeilijk om aan de kracht van het kwaad te weerstaan. Tolkien kiest voor een vorm van schoonheid voor zijn verhaal die ook het leidmotiv van de boeken van Hemingway vormt, namelijk echte schoonheid is niet gaaf, maar verminkt. Echte schoonheid is niet onsterfelijk. Schoonheid is bij uitstek kwetsbaar en vergankelijk, en dat geldt al helemaal voor de (menselijke) natuur. Om te kunnen schrijven, zei Hemingway, “d’abord, il faut durer”, moet men eerst afzien, lijden. Het is dan ook te midden van een berg mest dat het bloempje nog het best van al groeit: ‘There was no lie in Pippin’s eyes. Despite the torture, he told Sauron nothing. A fool, but an honest fool he remains’. Is echte schoonheid niet slechts zulk een bloempje? Frodo weet het vertrouwen van Gollem te winnen, niet door groot machtsvertoon, maar doordat die kleine hobbit hem bij zijn echte naam noemt, Smeagol. ‘We forgot the taste of bread… the sound of trees… the softness of the wind. We even forgot our own name. My Precious’. Aan het slot van de trilogie (maar nog net voor het onbegrijpelijk flauwe laatste halfuur) vraagt Sam aan Frodo in het hart van the land of Mordor, “Do you remember the taste of strawberries, the touch of grass?”. Schoonheid en liefde beginnen in de eenvoud, hierin schuilt volgens mij de ware magie van Lord of the Rings. En in de taal, het Elfish, natuurlijk!

Ik geef het toe, Lord of the Rings is mijn favoriete trilogie. Twee jaar tussen de eerste en het derde deel was onverantwoord lang! Ik vraag mij echter nog steeds af waarom net dit verhaal zo’n uitzonderlijke aantrekkingskracht heeft. Vanwaar juist komt uit dit epos die ‘touch of genius’? Voor een deel vanuit het boek, natuurlijk. Toegegeven, ik heb het niet gelezen, maar Tolkien heeft wel steeds gezegd dat hij geen rode draad in zijn verhaal gelegd heeft. Hij heeft gewoon een sprookje geschreven dat blijkbaar miljoenen lezers in verschillende hype-golven met de tong tussen de tanden hebben uitgelezen. De ‘touch of genuis’ is natuurlijk ook de verdienste van de regisseur, Peter Jackson. Zonder verpinken werkte hij voor de duurste film ooit met de meest onervaren acteurs. Hij is één van de weinige regisseurs die ook in interviews weet te tonen dat hij maar al te goed weet waar hij mee bezig is. Over de zeven zwarte ruiters uit Mordor, de ‘Naz-Gül’, zegt hij dat zij de stof dienden te zijn ‘what nightmare are made of’. Met de Naz-gül heeft het kwaad echt een beeld gekregen, zij zijn de pure fysionomie van het kwade. Ik meen dat hier ook een deel van het succes van dit epos (en van elk sprookje) schuilt. In Lord of the Rings, is het verschil tussen goed en kwaad overduidelijk. De bedoeling van Tolkien is de meest elementaire gevoelenssnaren in ons te doen trillen. Daarom ook de keuze voor een extreme setting: oorlog, doden of gedood worden, de tegenstelling ten top. Zo veel mogelijk contrast om de beelden zo scherp mogelijk te schetsen: ‘From the ashes, a fire will be woken. A light from the darkness shall spring. Renewed shall be blade that was broken. The crownless again shall be king’ (wat een taal!).

Maar, tegelijkertijd waakt Tolkien erover dat het hele verhaal zo dicht mogelijk onze leefwereld ver-tolk-t. Anders vervaagt het inlevingsvermogen en ook het oorspronkelijke doel van Tolkien, het vuur van de menselijke gevoelswereld als een schuur terug in brand steken. Daarom ook dat Peter Jackson kiest voor de meest adembenemende natuurbeelden. De film speelt zich af in die wereld waar wij ons het meest van al thuisvoelen, de ongerepte natuur. Daarom ook dat hij overmatig gebruik maakt van paarden, toonbeeld van pure fysieke kracht, schoonheid, trouw. Een Franse schrijver (waarvan de naam mij ontsnapt) noemde terecht de volgende drie dingen als de mooiste ter wereld: een vrouw die walst, een schip met alle zeilen bol en een paard in volle galop: ‘Run, Shadowfax! Show me the meaning of haste’ (hoort u de stem van de Gandalf?). Indrukwekkend en toch zo dichtbij.

Maar opnieuw, het is wel een extreme natuur, werelds, maar toch ook weer niet. Een jungle vol gevaren en allesverslindend kwaad. Jakson maakt gebruik van een eeuwenoude techniek om zijn personages te schetsen,  men moet de leeuw bij de staart grijpen om zijn ware aard te leren kennen. Pas wanneer het moeilijk wordt, toont men zich van zijn echte kant, pas dan reageert iedereen op authentieke wijze. Dan pas vallen alle maskers af. Maar er is meer, gelukkige mensen zijn niet interessant. En dit is geen toeval, het is bv. pas door iemand te missen dat men werkelijk voelt wat liefde is. Het is pas door het lijden en de dood dat men voelt wat geluk en leven is. Het is pas in een onmenselijke situatie dat het mooiste in de mens werkelijk profiel krijgt. Schreef freud niet dat de zieke steeds lijdt aan het afwezige? Pas wanneer we van iets beroofd worden, begrijpen we pas wat we verloren hebben.

Het is deze lijn die duidelijk in de dialogen naar boven komt.  Zegt Eowyn niet dat zij niet bang is van fysiek leed, maar wel van een leven tussen tralies? Jackson wil ons laten voelen wat vrijheid is door die aan zijn personages te ontnemen. En hierbij kiest hij er natuurlijk voor om zijn personages de meest elementaire menselijke noden te ontnemen. Eén van de oerkrachten in de mens die in het licht wordt gezet, is de hoop. Immers, hope always dies last. Het is dan ook geen toeval de rijders van Rohan tegen Gimli zeggen ‘do not hope, it has foresaken these lands’. Nog het beste voorbeeld hiervan is de relatie tussen Arwen en Aragorn, zoon van Arathorn. Het verschil tussen Arwen en haar vader is volgens Aragorn, zoon van Arathorn, dat zij nog gelooft dat er ‘hope’ is voor Middle Earth. Wanneer ze tegen Aragorn zegt, ‘I’ll change an immortal life, for a mortal at your side’ is het zonneklaar. Ze kiest voor een wereld die volgens haar vader vol is van ‘hate, despair, pain and death’. Maar blijkbaar is net dat hetgeen het menselijke in haar doet gloeien. Niets is blijkbaar sterker dan de liefde van stervelingen. Niets is saaier dan de perfect gelukkige levenswandel van onsterfelijken.

Maar toch, Jackson en Tolkien kiezen weliswaar voor het contrast. Maar om trouw te blijven aan hun oorspronkelijke opzet, de mens in de bloemetjes zetten, dragen ze er steeds zorg voor het sprookje nooit zijn band met onze wereld verliest en waardoor het een verhaal over trollen en monsters wordt ipv over de mens. Het kwaad wordt daarom niet enkel afgebeeld als iets dat daar ver op zijn troon zit, immers ‘the all seeing eye pierches through earth, wind, fire and flesh’. Gandalf heeft het dan ook over het kwaad zelf wanneer hij tegen Pippin zegt, ‘I ride for Minas Tirith … and I won’t be going alone’. Hij heeft het over het kwaad. Maar bovenal, het kwaad is de ring zelf: piekklein. ‘It’s a strange fate that we should suffer so much fear and doubt over so small a thing …such a little thing’. Om het even wie kan ongemerkt de ring dragen, het kwaad binnenhalen, ‘you can feel it in the water, you can feel it in the air’. Tolkien en Jackson trachtten op deze manier te vermijden dat hun contrasten (om menselijke emoties op te roepen) zouden omslaan in hun tegendeel, een verwijdering van de kleine, gewone mens.

Die tweeslachtigheid tussen goed en kwaad in elke mens wordt nog het best gesymboliseerd door Gollem. Diepe sympathie van de kijker slaat zo om in pure afkeer voor deze bultrug en weer terug. Het kwaad is vlakbij, misschien ook in het goede, ‘I will not say, do not weep, for not all tears are an evil’. Maar ook de helden mogen geen superhelden zijn. Zij zijn indrukwekkend, bovennatuurlijk sterk, maar ze vechten met zwaarden en bogen, wapens afhankelijk van menselijke kracht. Sterk, maar tegelijk kwetsbaar, weer een paradox. The Fellowship haalt dan ook niet voltallig het einde, ‘fathers should not burry their sons’. En zelfs in hun midden kronkelt jaloezie. De held dus ook als een ‘bateau ivre’, een dronken schip. De mens is een vat vol tegenstijdigheden. Zelfs Frodo heeft het moeilijk om aan de kracht van het kwaad te weerstaan. Tolkien kiest voor een vorm van schoonheid voor zijn verhaal die ook het leidmotiv van de boeken van Hemingway vormt, namelijk echte schoonheid is niet gaaf, maar verminkt. Echte schoonheid is niet onsterfelijk. Schoonheid is bij uitstek kwetsbaar en vergankelijk, en dat geldt al helemaal voor de (menselijke) natuur. Om te kunnen schrijven, zei Hemingway, “d’abord, il faut durer”, moet men eerst afzien, lijden. Het is dan ook te midden van een berg mest dat het bloempje nog het best van al groeit: ‘There was no lie in Pippin’s eyes. Despite the torture, he told Sauron nothing. A fool, but an honest fool he remains’. Is echte schoonheid niet slechts zulk een bloempje? Frodo weet het vertrouwen van Gollem te winnen, niet door groot machtsvertoon, maar doordat die kleine hobbit hem bij zijn echte naam noemt, Smeagol. ‘We forgot the taste of bread… the sound of trees… the softness of the wind. We even forgot our own name. My Precious’. Aan het slot van de trilogie (maar nog net voor het onbegrijpelijk flauwe laatste halfuur) vraagt Sam aan Frodo in het hart van the land of Mordor, “Do you remember the taste of strawberries, the touch of grass?”. Schoonheid en liefde beginnen in de eenvoud, hierin schuilt volgens mij de ware magie van Lord of the Rings. En in de taal, het Elfish, natuurlijk!

Print Print

Geef een reactie




No comments yet.

About

Over deze Blog

We mogen hierbij niet enkel naar de dingen kijken zoals ze zijn en ons afvragen: waarom? Het is hoog tijd om nieuwe ideeen te lanceren en ons af te vragen: waarom niet?

Peter’s Twitter
 
RSS