Deze bijdrage schreef ik voor het nieuwe boek ‘Latte Macchiato’ van trendwatcher Herman Konings.

Sinds de kredietcrisis wordt het ‘succes’ van een land meer dan ooit bepaald door de economische groei, uitgedrukt in Bruto Nationaal Produkt, of kortweg BNP. Toch heeft het BNP zijn beste jaren achter zich.

Bhutan

Begin vorige eeuw brak het begrip BNP voor het eerst door in de Verenigde Staten. Pas na 1945 veroverde het ook de rest van de wereld. Vanaf de jaren ’60 kende het BNP zijn eerste ‘up and downs’. En in 1972 werd de mini-staat Bhutan plots wereldnieuws door het BNP overboord te gooien en te vervangen door het BNG, of Bruto Nationaal Geluk. Geen enkel land volgde tot dusver dit voorbeeld. Maar de scheuren in de BNP-dam doen wel stilaan denken aan die in de Chinese Vierklovendam.

Zo stond de voormalig Britse eerste minister Tony Blair enkele jaren geleden op het punt een Minister van Geluk aan te duiden. Ook de Nederlandse Minister van Financiën Wouter Bos pleitte een jaar geleden voor de invoering van een vorm van BNG.

Maar liggen de kaarten vandaag echt anders?

Einde van het ‘BNP fetisjisme’

De Franse president Sarkozy gaf een commissie onder leiding van twee Nobelprijswinnaars economie (!) de opdracht om een nieuwe berekeningsmethode voor ‘economische en sociale vooruitgang’ op te stellen. Zo wil hij het welzijn, de levenskwaliteit of het geluk van de Fransen meten. In september 2009 stelde de commissie haar eerste rapport voor en verklaarde daarin het ‘BNP-fetisjisme’ dood. De commissie stelt drie grote aanpassingen aan het BNP voor.

De terugkeer van gratis, maar dan echt

Vooreerst, houdt de klassieke berekening van het BNP geen rekening met economische grondstoffen die niet uitgedrukt worden in euro’s. Hierbij wordt gedacht aan het niveau van het onderwijs, de gezondheidszorg, vrijwillige kinderopvang, de graad van eigenaarschap van een eigen huis, enz.

Gratis producten en diensten worden niet opgenomen in het BNP. Welnu, gratis kent een tweede jeugd, nadat het enkele jaren geleden reeds furore maakte als politieke slogan. Gratis betekende toen echter dat de overheid de factuur betaalde. Nu is gratis terug, maar dan echt. Ik onderscheid hierbij twee belangrijke tendenzen.

De futuroloog Alvin Toffler kondigde in zijn boek de Derde Golf reeds in 1980 de opkomst aan van de producerende consument, of de ‘prosument’. Doe-het-zelf producten kennen ondertussen een sterk stijgende verkoop. Vele van deze producten worden in de vrije tijd gebruikt. Deze gratis productie door de prosument zelf wordt niet in het BNP opgenomen, maar wordt wel economisch alsmaar belangrijker.

Ook informatie wordt op termijn gratis, schrijft ICT-goeroe Chris Anderson in zijn recente bestseller Free. De immense transfer van de consumptie van grondstoffen naar bits ‘n bytes is volop aan de gang. Wanneer zo veel economische activiteit gratis geleverd wordt, raakt het BNP aan ijltempo uitgehold.

Geluk wordt wetenschappelijk meetbaar

Maar Sarkozy wil veel verder gaan dan dit. Een tweede grote aanpassing aan het BNP betreft het in rekening brengen van elementen die bepalend zijn voor geluk, maar helemaal geen economische grondstof uitmaken.

De beweegreden hiertoe hiervan kan best uitgelegd worden door te verwijzen naar een grafiek uit het boek Happiness van de Britse econoom Michael Layard. Die grafiek toont aan dat in het Westen de afgelopen halve eeuw de materiële rijkdom vermenigvuldigde, maar dat het geluksgevoel ter plaatse bleef trappelen. Vanaf een bepaald niveau van welvaart, blijken de welvaarts- en welzijnswagon van elkaar te onkoppelen.

De ondertitel van het boek is Lessons from a new science. Layard zet in Happiness de eerste stappen op weg naar een wetenschappelijk onderbouwd meting van geluk (o.a. via neurologische processen). Zo blijken gezondheid, de echtscheidingsgraad, werkloosheid, het vertrouwen in instellingen, het vereningsleven, enz. belangrijke motoren voor geluk. Hij stelt ook specifieke beleidsmaatregelen voor, zoals bijvoorbeeld een verbod op kinderreclame (dat in sommige Scandinavische landen al werd ingevoerd).

Intergenerationeel welzijn

Een derde aanpassing aan het BNP door de Franse commissie betreft de toevoeging van het welzijn van toekomstige generaties. Dit moet een korte termijn politiek van snel gewin helpen afremmen, die mee aan de basis lag van de kredietcrisis. Maar ook van een blinde focus op welvaarstcreatie, die een aanslag vormt op het klimaat. Daarom worden ook infrastructuur, sociale instellingen, kennis, innovatie en ecologie opgenomen in de nieuwe meetmethode.

Levenskwaliteit vs. BRIC

Maar kan een politiek die gericht is op geluk wel standhouden temidden een economische wereldoorlog? Kan een zogenaamd ‘soft’ (veelal westerse) beleid wel overleven in concurrentie met een ‘harde’ (veelal oosterse) economische expansiepolitiek van de BRIC-landen (Brazilië, Rusland, India en China)?

De economie ontdekt haar gevoelens

Welzijnsproblematieken hebben evenwel ook een economische kost. Onderzoek naar de werkloosheidscijfers in het Verenigd Koninkrijk bracht enkele jaren geleden aan het licht dat de helft van de werkloosheid te wijten was aan een gebrekkig jobaanbod, en de andere helft aan psychologische problemen bij de werkzoekende. Het betrof in hoofdzaak stress en depressie. Bij die laatste groep was de werklust helemaal weggezakt en dit om redenen die niets met economie te maken hadden. ‘The economy is discovering its feelings’, schreef The Economist daarom in 2006.

Shanghai

Maar de economische concurrentiekracht van een welzijnspolitiek gaat verder dan dit. De Amerikaanse professor Richard Florida werd wereldberoemd met zijn boek Rise of the Creative Class. Hierin zet hij zijn economische theorie uiteen waarin hij stelt dat de meest economisch succesvolle steden van de toekomst die steden zullen zijn met de hoogste levenskwaliteit. Want net deze steden zullen de meest creatieve krachten weten te behouden en nieuwe weten aan te trekken, omdat zij in deze steden ook hun sociaal leven ten volle kunnen ontplooien (evenals hun kinderen). Levenskwaliteit is dus ook een vitale economische troef.

Trouwens, kent u de slogan van Shanghai, gaststad voor de Wereldexpo van 2010? Better city, better life. Shanghai, dé economische tijger van China, heeft nu als hoofddoel de verhoging van de levenskwaliteit!

Hinderpalen

Er is echter nog een lange weg te gaan voor een werkbare maatstaf voor het BNG voor handen zal zijn. De VN publiceert al enkele jaren de Human Development Index. Maar de correclatie tussen BNP en de deze index blijkt … boven de 90% te liggen.

En aan welke instelling zal de eer toekomen om geluk te meten? Totale politieke onafhankelijkheid is hierbij een absolute voorwaarde om niet in Orwelliaanse toestanden te belanden waarbij de politiek aangeeft hoe gelukkig we wel zijn …

Naar alle waarschijnlijkheid zal het BNP niet al te snel een stille dood sterven. Maar we zullen de komende jaren ongetwijfeld wel de steile opgang zien van nieuwe, aparte indicatoren die – naast het BNP – ook levenskwaliteit of geluk ‘in rekening’ brengen. De pulicatie en internationale vergelijking van geluks-‘cijfers’ wordt een van de grote politieke aardverschuivingen die we het komende decennium mogen verwachten.

België: ‘scherpe daling in de geluksmeting’

Trouwens, wist u dat in het boek Happiness België vermeld wordt als één van de Europese landen met een opvallend ‘scherpe daling’ in de geluksmeting sinds 1975? Ook in de meting van kinderwelzijn door UNICEF van twee jaar geleden staat België slecht aangeschreven. Het is hoog tijd dat de diepere gronden van deze toch wel erg onrustwekkende vaststellingen worden onderzocht. Hoog tijd dat België zich aansluit bij Frankrijk en geluk begint te meten.

[Lees ook deze column voor Knack over geluk]

Print Print

Geef een reactie




Reacties

  1. Bruto Nationaal Geluk | Peter Van Rompuy blog zegt:

    [...] Column ‘BNP is dood! Leven … (’09) [...]

  2. Ideologie CD&V | Peter Van Rompuy blog zegt:

    [...] – Eerdere blogs hierover: ‘CD&V moet back to basics‘ ; Bruto Nationaal Geluk [...]

  3. Speech | Peter Van Rompuy blog zegt:

    [...] Toespraak voor Animo Brussel over ‘Bruto Nationaal Geluk‘ (Dansaertstraat 70, Rits Café – 4 maart [...]

  4. Geluk | Peter Van Rompuy blog zegt:

    [...] ook deze post over geluk] Deel deze post met [...]

About

Over deze Blog

We mogen hierbij niet enkel naar de dingen kijken zoals ze zijn en ons afvragen: waarom? Het is hoog tijd om nieuwe ideeen te lanceren en ons af te vragen: waarom niet?

Peter’s Twitter
 
RSS